Саха Өрөспүүбүлүкэтин «Ньурба оруйуона» муниципальнай оройуон
«Туллукчаана» оҕо уһуйаана
оскуола иннинээҕи үөрэхтээһин муниципальнай бүддьүөт тэрилтэтэ
Бырайыак тиэмэтэ:
Төрөппүтү оҕотун кытта ийэ тылынан ыраастык саңаралларыгар куруһуоктар нөңүө иитии – үөрэтии
Бырайыак ааптардара: Романова А.И. эбии үөрэхтээһин педагога
Чочанова Н.В. старший воспитатель
2023с.
Нэһилиэнньэ социокультурнай балаһыанньатын ырытыы: «Туллукчаана» оҕо уhуйаана оскуола иннинээҕи үөрэхтээһин муниципальнай бүдьүөт тэрилтэтэ оройуон кииниттэн 120 км ыраах сытар. Дэриэбинэбитигэр 765 киһи олорор. Олортон 165 оскуола оҕото, 80 оҕо оскуола иннинээҕи саастаах оҕолор. Нэһилиэкпитигэр оскуола, оҕо уhуйаана, маҕаһыыннар, МФЦ, МПЧ, балыыһа тэрилтэлэрэ үлэлии тураллар.
| Үөрэхтэрэ | Саастара | |||||||
| 18-29 | 30-39 | 40-49 | 50-59 | 60-69 | 70-80 | 81-90 | Барыта | |
| Начальнай үөрэхтээһин | 2 | 2 | ||||||
| Орто уопсай үөрэх | 31 | 59 | 46 | 57 | 37 | 13 | 2 | 245 |
| Орто анал үөрэх | 61 | 25 | 26 | 42 | 20 | 10 | — | 184 |
| Үрдүк анал үөрэх | 14 | 20 | 3 | 9 | 1 | — | 1 | 48 |
| Тыл үөрэхтээх | 2 | 3 | 3 | 7 | ||||
| 106 | 106 | 77 | 112 | 58 | 23 | 7 | ||
Устудьуоннар: кэтэхтэн -21, күнүскү — 66
Төрөөбүт тылбытынан төһө ыраастык саңарабытый?
| Ыйыытыылар /эппиэттэр | Ээх | Суох | Сороҕор | Саңарабын | Нууччалыы тылы кыбытан саңарабын |
| Библиотека5а сылдьа5ын дуо? | 15,8% | 44,7% | 39,5% | ||
| Сахалыы литератураны аа5а5ын дуо? | 71,1% | 28,9% | |||
| Саңараргар нуучча тылын кыбыта5ын дуо? | 78,9% | 21,1% | |||
| Сахалыы төһө ыраастык саңара5ыный? | 50% | 50% | |||
| Барыта | 63киһи | 36 киһи | 15 киһи | 19 киһи | 19 киһи |
Ыйыытыы түмүгүнэн биһиги нэһилиэкпитигэр, улахан дьоңңо, сахалыы саңарыы орто таһымы көрдөрөр. Билиңңи кэмңэ нуучча тылын кыбытан саңарыы таһыма үрдээн эрэр. Онон төрөөбүт тылы сайыннарарга улахан болҕомтобутун ууруохтаахпыт.
Бырайыак проблемата: Оҕо саадыгар кырачааннарбыт бэйэлэрин икки ардыгар нууччалыы саҥарар, кэпсэтэр буолбуттара солун да буолбат буолла. Аҕыйах сыллааҕыта оҕо барыта сахалыы саҥарара. Билигин оҕо саадыгар нууччалыы саҥарар уонна нууччалыы тылы кыбытан саҥарар оҕо ахсаана баһыйар элбэх. Улахан да дьон төрөөбүт төрүт тылы суолталаабат, күннээҕи олоххо алтыһыыга эрэ туттуллар тылларынан муҥурданан тылбыт саппааһа биллэ дьадайда. Бу барыта оҕолорбутугар дьайан, төрөөбүт төрүт тылбыт сүмэһинэ иҥмэккэ улаатар кэмнэрэ буолла.
Бырайыак сыала: Төрөппүтү оҕотун кытта ийэ тылынан саңаралларыгар иитии – үөрэтии
Бырайыак соруктара:
- Оҕо уонна төрөппүт төрөөбүт тылын нөңүө тулалыыр эйгэтин, дьону кытта алтыһыытын, саастыылаахтарын кытта бодоруһуутун ситиһии, талаһыннарыы;
- Төрөппүттэргэ ийэ тылынан саңарыы эппиэтинэһин күүһүрдүү
- Уһуйаан иһинэн ыытыллар куруһуоктарга төрөппүттэри кытыннаран төрөөбүт тылларын сөптөөхтүк тутталларын сайыннарыы;
Бырайыак сүрүн идеята: Төрөппүтү төрөөбүт тылынан эргиччи саңарарын ситиһэммит оҕотугар төрүт тылбыт сүмэһинин иңэрии.
Бырайыак саңа сүүрээнэ: Куруһуоктар нөңүө төрөппүтү оҕотун кытта ийэ тылынан ыраастык саңаралларын сайыннарыы
Бырайыак олоххо киириитэ:
1 сорук. Төрөппүттэри төрөөбүт тылларын сөптөөхтүк тутталларыгар дьайыы
| № | Дьаhала | Бириэмэтэ |
| 1. | Төрөппүттэргэ анкета толотторуу | Ахсынньы ый 2022 с. |
| 2. | Оҕолорго мониторинг | Сэтинньи ый 2022с. |
| 3. | Куруһуоктарга төрөппүттэри кытыннаран сахалыы саңаны элбэхтик киллэрии:
|
2022 – 2023 үө.с. |
Күүтүллэр түмүк: 1. Уһуйаан иитиллээччилэрэ уонна төрөппүттэрэ ийэ тылга болҕомтолорун уураллар.
- Төрөппүттэр куруһуокка кыттаннар оҕолорун төрөөбүт тылын саппааһын байыталлар. 3. Төрөппүттэргэ ийэ тылынан саңарыы эппиэтинэһэ күүһүрэр.
2 сорук
Төрөппүт оҕотун кытта сылдьыытын түмүгүнэн терминнэри сахалыы туттар буоларын ситиһии.
| № | Дьаhала | Бириэмэтэ |
| 1. | Хас биирдии куруһуоктан төрөппүт оҕотунаан араас ыытыллар тэрээһиннэргэ кыттыыта | 2023-2024с. |
| 2. | Сыллааҕы мониторины ыыттыы | Алтынньы 2023с
Муус устар 2024с. |
| 3. | Төрөппүтү оҕотунаан олохтоох модульнай библиотеканнан хабыы | 2023-2024 үө.с. |
Күүтүллэр түмүк: 1. Төрөппүт оҕотунаан араас тэрээһиннэргэ кыттан атын төрөппүттэргэ тарҕатар.
- мониторинг көрдөрүүтэ 80-90% тиийэр.
- Төрөппүт оҕотунаан библиотекаҕа сылдьар үөрүйэхтэрин таһыма үрдүүр.
3 сорук. Хас биирдии куруһуок салайааччыта методическай үлэлэринэн брошюра пособия таһаарыыта.
| № | Дьаhала | Бириэмэтэ |
| 1. | Билим тэрээһиннэригэр кыттыы (нпк Эдэр чинчийээччи, мин чинчийээччибин) | 2024-2025 үө.с. |
| 2. | Сыллааҕы мониторины ыыттыы | Алтынньы 2024с
Муус устар 2025с. |
| 3. | Куруһуок салайааччылара үлэлэрин опытын тарҕатыы | 2024 – 2025 үө.с. |
Күүтүллэр түмүк: 1. Оҕо куруһуоктарга сахалыы терминнэри толору туттар.
- Мониторинг көрдөрүүтэ 100%
- Куруһуок салайааччылара методическай литература бэчээттээн таһаараллар.
Бырайыак үбэ
| Куруһуок аата | Тэрилэ | Ахсаана | Суумата | Барыта | |
| 1 | Робототехника | Конструкторы робототехники | 1 | 40000 сол | 40000 |
| 2 | Саахымат, дуобат | Шашки, шахматы | 4 устуука | 850 сол | 3400 |
| 3 | Арт-терапия | Мягкие игрушки – антистресс | 8 | 500 | 4000 |
| LED – панель для рисования | 1 | 3000 | 3000 | ||
| Флуоресцентные маркеры | 1 | 800 | 800 | ||
| Воздушно-пузырьковая колонна | 1 | 30000 | 30000 | ||
| Стол для рисования песком с подсветкой | 1 | 8000 | 8000 | ||
| Цветной грунт | 3 | 200 | 600 | ||
| Камушки, цветная соль, ракушки | 2-лии устуука | 200 | 1200 | ||
| Одноразовые тарелки | 4 | 100 | 400 | ||
| 4 | Аптаах мультик | Портативная мульт -студия ECONOM | 1 | 29361 | 29361 |
| Мультстанок для кукольной анимации «Киностудия – Kids animation Desk 2.0» | 1 | 53552 | 53552 | ||
| 5 | Ырыа куттаах оҕолор | Хомус | 5 | 5500 | 27500 |
| Күпсүүр | 5 | 6000 | 30000 | ||
| Иирэ Дьаҕа | 5 | 3000 | 15000 | ||
| Дүңүр | 5 | 3500 | 17500 | ||
| 6 | Сонор | ДВП 2745х1700х3,2мм | 1 | 700 | 700 |
| 7 | Чообуо чоргуй дорҕооннор | Сахалыы хоһоонноох остуоруйалаах кинигэлэр | 3 | 450 | 1350 |
| Пленка для ламинирование | 2 | 1565 | 3130 | ||
| Фотобумага | 3 | 1200 | 3600 | ||
| 8 | «Олоңхо тылынан оҕолору саңардыы» | Оҕолорго Олонхо кинигэлэрэ | 6 | 350 | 2100 |
| Барыта | 275384 |
Бырайыак түмүгэ:
- Оҕо төрөөбүт тылын билэн, сатаан саңарар буолан ол тылынан бодоруһарга талаһар, бэйэтин саастыылаахтарын уонна улахан дьону кытта биир тылы булары сатыыр. Кыратыттан төрөөбүт тылынан саңарар оҕо толору өй өттүнэн кэрэни өйдүүр, сиэрдээх быһыы – майгы өттүнэн сайдар, кэрэни сыаналыыр буола иитиллэр.
- Уһуйаан иһинэн ыытыллар куруһуоктарга төрөппүттэр кытаннар, оҕолорунаан тиэрминнэри сахалыы тутталлар.
- Уһуйаан иитиллээччилэрэ уонна төрөппүттэрэ ийэ тылга болҕомтолорун уураллар. Төрөппүттэр куруһуокка кыттаннар оҕолорун төрөөбүт тылын саппааһын байыталлар. Төрөппүттэргэ ийэ тылынан саңарыы эппиэтинистэрэ үрдүүр.
- Төрөппүт оҕотунаан араас тэрээһиннэргэ кыттан атын төрөппүттэргэ тарҕатар.
- Төрөппүт оҕотунаан библиотекаҕа сылдьар үөрүйэхтэрин таһыма үрдүүр.
- Куруһуок салайааччылара методическай литература бэчээттээн таһаараллар.
