автор: Лотфуллина Голия Гарифовна
учитель родного языка МБОУ «СОШ №39″г.Набережные Челны Республика Татарстан
Воспитательное мероприятие
Внеклассное мероприятие, приуроченное неделе искусства:
«Мелодия души Сары Садыковой».
Бөек композитор Сара Садыйкованың тормыш юлы, иҗатына багышланган әдәби-музыкаль кичә. Кичә татар һәм рус телендә алып барыла.
Цель:
познакомить учащихся с творчеством татарского композитора Сары Садыковой.
(Бөек композитор Сара Садыйкованың тормыш юлы, иҗаты белəн танышу).
Задачи урока:
- расширить знания о татарской музыкальной культуре;
- развивать навыки музыкального восприятия произведений;
- воспитывать эстетические и нравственные чувства, художественный вкус и любовь к музыке.
(Композиторның əсəрлəрен укучыларга җиткерү, укучыларда халык композиторы иҗатына ихтирам, мəхəббəт тəрбиялəү).
Музыкальный материал:
- «Романс» С.Садыковой
- «Вальс о вальсе» С.Садыковой
- «Җидегән чишмә» слова Гомера Баширова, музыка Сары Садыковой
- “Иртәнге нур” слова Зинната Вали, музыка Сары Садыковой
- «Сандугач» М. Музафарова
Оборудование:
- синтезатор
- проектор
Зал бəйрəмчə бизəлгəн. Уртада Сара Садыйкова портреты, стеналарда композиторның тормышын, аның иҗади эшчəнлеген тасвирлаучы фотокүргəзмə. Стендка Сара Садыйкова турындагы китаплар, ул язган җыр ноталары күргəзмəсе куелган.
Ход мероприятия . Слайд №1
Кичәнең барышы: Слайд №2
(Под звуки песни «Җидегән чишмә»открывается вступительная часть мероприятия.)
1 ведущая:
-Чү! Нинди моңлы көй бу! Әллә җидегән чишмәләр көмеш җыр сузамы? Әллә сандугачлар моңнарын йолдызларга җиткерергә теләп сайрашамы?
2 ведущий:
-Чыннан да бу моңлы көй йөрәкләргә керә, күңел кылларын тибрәтә. Бу көйне татар милләтенең мәшһүр кызы, сөекле композиторы, яшьлегендә үк җырчы буларак халкыбызның сандугачы дип дан казанган Сара Садыйкова иҗат иткән.
3 ведущиий
-Исәнмесез! Без бүген халкыбызның сөекле композиторы, артисткасы Сара Садыйковага багышланган әдәби — музыкаль кичәгә җыелдык.
4 ведущий:
— Добрый день, дорогие гости! Это мероприятие мы посвящаем Саре Садыковой – актрисе и певице, которая стала одной из первых татарских композиторов среди женщин. А теперь Вашему вниманию — биография Сары Садыковой.
1 ведущая: Слайд №3-4
-Сара Садыкова родилась 1 ноября 1906 года в городе Казани. С детских лет она увлекалась литературой, искусством. Полюбила музыку, стала петь и играть на гармони. Училась в частной школе, потом поступила в Казанский педагогический техникум. Пела в хоре учащихся, участвовала в спектаклях театра.
2 ведущий: Слайд №-5
-В 1921 году она исполнила свою первую музыкальную роль и по настоянию композитора Солтана Габяши, была направлена на учебу в Москву. Сара Садыкова стояла у истоков молодой татарской профессиональной музыкальной культуры и своим талантом, трудолюбием внесла большой вклад в национальную культуру.
4 нче алып баручы: Слайд №-6-7
-Сара Садыкова – замечательная певица. Она обладала красивым, звонким, чистым, льющимся, словно журчащий родник, голосом – колоратурное сопрано. Не случайно в народе ее прозвали «татарским соловьём».
3 нче алып баручы: Слайд №-8
Сара Садыйкова халык күңелендә, иң беренче, җырчы буларак таныла, аны халкыбызның моңлы сандугачы дип атыйлар. Хәзер Сара Садыйкова башкаруында музыкаль язма тыңлыйбыз.
Слайд №9
Песня «Сандугач» М.Музафарова в исполнении Сары Садыковой – слушание.
1ведущая: Слайд №10
-Под влиянием знаменитых татарских композиторов, как Салих Сайдашев, Мансур Музафаров, Сара Садыкова начинает работать в качестве композитора. За свою творческую деятельность она сочинила около четырехсот песен, она является основоположником стиля танго, фокстрота в песенной истории татарской музыки.
Песня «Мин сине шундый сагындым», музыка Сары Садыковой, исполняют учитель и ученица . Слайд №11
2 ведущий: Слайд №12-13
-Её песни богаты по тематике. Здесь и популярные: протяжные, лирические, шуточные, патриотические, песни о любви, дружбе, веселые вальсы, марши, танцевальные ритмы. Она также написала музыку к тридцати спектаклям и является автором двух музыкальных комедий. Послушайте песню «Вальс о вальсе».
Слайд №14
«Вальс о вальсе» С.Садыковой – ученики 10 класса танцуют вальс.
4 ведущий: Слайд №15
-В каком бы жанре не творила Сара Садыкова — «Моң» — этот задушевный ее мелодизм, самое ценное в ее сочинениях. Многие ее песни уже давно стали народными. Она создала песни, близкие сердцу людей разных возрастов и самых различных профессий и национальностей.
3 ведущий: Слайд №16-17
-Сара Садыйкова халкыбызның моңлы сандугачы. Аның һəр яңа җыры – музыка сөючелəр өчен яңа бүлəк. «Жидегән чишмә» жыры Сара Садыйкованың елдан – ел үсеп барган иҗатын иң югары баскычка күтәргән әсәрләренең берсе. Укучы башкаруында «Җидегән чишмә» җыры.
«Җидегән чишмә» слова Гомера Баширова, музыка Сары Садыковой – исполняет ученик .
1ведущая: Слайд №18
— Сара Садыйкованы композитор буларак халык яхшы белә. Ә менә шигырләр дә язганын куп кеше белми дә. Җанында кайнаган хисләрне ул еш кына шигырь юлларына сала торган була. “Әй, рәхәт лә бу Казанда” шигырләрен тыңлап узыйк.
Слайд №19
Әй, рәхәт лә бу Казанда,
Үз шәһәрең, үз җирең.
Кая барсаң бар да таныш,
Син беләсең һәр җирен.
Ул урамда барган чакта
Килеп очрый танышың.
Рәхәтләнеп сөйләшәбез,
Чатка ишетелә тавышың.
Театрда, трамвайда,
Урамнарда йөргәндә
Туган халкым сәлам биреп,
Хөрмәт итә күргәндә.
Рәхәт була очрасалар
Танышларың-дусларың.
Тыныч илдә шулай гөрләп
Яшик әле, дусларым!
Слайд №20
Сара Садыкова в своем стихотворении приводит такие строки:
… Знаю, все проходит — я уйду однажды.
Жизнь не повторится и не будет дважды,
Я же не напелась и не насмеялась,
Красотой безмерной не налюбовалась!
В травы б мне улечься, мне б в цветы зарыться,
Чтоб не надышаться — запахом упиться.
Чтоб забыть однажды обо всем на свете…
Чтоб немую песню шелестел мне ветер.
(перевод с тат. В.Агафонов).
2 ведущий: Слайд №21
-Сара Садыкова была удостоена званиями:
«Заслуженная артистка Республики Татарстан», (1939г.).
«Народная артистка Республики Татарстан», (1977г.).
Заслуженный деятель искусств РСФСР (1984г.).
Лауреат государственной премии им. Г. Тукая (1990г. посмертно).
4 ведущий: Слайд №22-23
-В знак признания заслуг композитора одна из улиц города Казани, концертный зал мэрии в Набережных Челнах носят имя Сары Садыковой.
С 2006 года в Казани проводится межрегиональный фестиваль-конкурс имени Сары Садыковой «Калфаклы сандугач».
1ведущая: Слайд №24
-Сара Садыкова – композитор и певица, воспевавшая в своём творчестве красоту жизни, героический труд, патриотический дух. Высоконравственные, и сегодня актуальные ее песни обязательно еще послужат делу воспитания и возрождения чувства прекрасного в человеке.
3 ведущий: Слайд №24
-Күңелдəге якты хатирə булып
Җырың калды синең мəңгегə.
Җан — йөрəкнең сафлык, чисталыгын
Саклар тора җырың бүген дə.
1ведущая: Слайд №25
— Тормыш дәвам итә. Җыр туа, җыр яши. Җырлаучы булганда- җыр мәңге үлми. Сара апанын җырлары, көйлэре яши, буыннан буынга кучә.
“Иртәнге нур” слова Зинната Вали, музыка Сары Садыковой – исполняют ученики . Слайд №26
4 ведущий:. Слайд №27
-Игътибарыгыз өчен зур рәхмәт! Сау булыгыз!
«Романс» С.Садыковой – слушание. Слайд №28
Муниципальное бюджетное общеобразовательное учреждение «Средняя общеобразовательная школа № 39»
Композитор Сара Садыйкованың тормыш юлы, иҗатына багышланган
әдәби-музыкаль кичә
Татар теле һәм әдәбияты укытучысы Лотфуллина Гөлия Гариф кызы
Яр Чаллы
2019
Аңлатма язуы:
Хәзерге заманда укучылар классик композиторларны бик аз беләләр.Аларның белемнәрен тирәнәйтү максатыннан, Сара Садыйкова тормышы һәм иҗатына багышланган кичә үткәрү бик актуаль.
Кичә түбәндәге максатларга ирешергә ярдәм итә:
— Бөек композитор Сара Садыйкованың тормыш юлы, иҗаты белән танышу;
-татар музыка сәнгате тарихы белән танышу;
— укучыларда халык композиторы иҗатына ихтирам, мәхәббәт хисләре тәрбияләү;
Музыкаль материаллар:
«Романс» С. Садыйкова музыкасы
«Вальс турында вальс» С. Садыйкова музыкасы
«Җидегән чишмә» Гомәр Бәширов сүзләре, Сары Садыйкова музыкасы
«Иртәнге нур» Зиннәт Вали сүзләре, Сары Садыйкова музыкасы
«Сандугач» М. Музафаров музыкасы, Сара Садыйкова башкаруында музыкаль язма.
Җиһазлар:
синтезатор
проектор
Зал бəйрəмчə бизəлгəн. Уртада Сара Садыйкова портреты, стеналарда композиторның тормышын, аның иҗади эшчəнлеген тасвирлаучы фотокүргəзмə. Стендка Сара Садыйкова турындагы китаплар, ул язган җыр ноталары күргəзмəсе куелган.
Кичәнең барышы: Слайд №1
Салмак кына «Җидегән чишмә»көе яңгырый. Слайд №2
1 нче алып баручы:
— Чү, Әдил! Нинди моңлы көй бу? Әллә җидегән чишмәләр көмеш җыр сузамы? Әллә сандугачлар моңнарын йолдызларга җиткерергә теләп сайрашамы?
3 нче алып баручы:
-Чыннан да бу моңлы көй йөрәкләргә керә, күңел кылларын тибрәтә. Әминә, бу көйне композитор Сара Садыйкова иҗат иткән.
2 нче алып баручы: Слайд №3
— Исәнмесез! Халкыбызның сөекле композиторы Сара Садыйковага багышланган әдәби-музыкаль кичәбезне башлыйбыз.
4 нче алып баручы:
— Халык — зур ул, моңлы ул, әдип ул, шагыйрь ул. Моннан ике гасыр элек бөек Тукай язып калдырган бу сүзләр халкыбызның моң чишмәсе, Россиянең атказанган сәнгать эшлеклесе, Татарстанның халык артисткасы, Габдулла Тукай исемендәге Дәүләт буләге лауреаты, композитор, җырчы Сара Садыйковага карата да әйтелгән.
С.Садыйковага багышланган шигырьдән өзек Слайд №4
“Сара Садыйкова…Сара ханым…Сара апа…Бу исемне телгә алу белән, ничектер, җаның җылынып китә, күңелне ниндидер якты моң сара…Моң сара… Моң – Сара …
Моңсара! Ничек матур, аһәңле яңгырый … Ихтимал, исеме җисеменә туры килү шушы буладыр инде ул…”
Челтер – челтер чишмә ага ,
Кошлар сайрый ,йөрәк кага..
Наз өләшеп ,нур чәчрәтеп,
Моң тамчысы җиргә тама.
Җиргә тама ,дөрли ,яна
Халык җыры ,татар җыры !
Кодрәт тулы серле, моңлы,
Халкым сыман бөек ,олы
Татар кызы… Татар көе …
Сагыш, сөю, өмет хисе…
Шаулый анда диңгез җиле,
Кояш нуры, чәчкә исе.
Җыр сәнгате ,моң дәрьясы
Бөек үрләр сыман олы.
Татар кызы йөрәгендә
Халкым моңы, халкым җыры.
2 нче алып баручы:
— Хәзер Сара апа Садыйкованың тормыш юлы белән танышып узыйк. Слайд №5
1 нче алып баручы: (Доган Амина)
-Бу фотода Сара апаның әти-әнисе. Сара Садыйкова 1906 елның 1 ноябрендә Казан шәһәрендә туа. Ул дөньяга киләсе көнне аның әтисе белән әнисен туганнары кунакка мәҗлескә чакырган була. Җырлап-биеп күңел ачканда, дөньяга нәни Сара туа. Шундый вакытта туган кыз бала сайрар кош – сандугач булмыйча, кем булсын?
2 нче алып баручы: Слайд №6
— Сара апаның музыкага сәләте кечкенәдән ачыла. Үсә төшкәч, ул балалар хорында җырлый башлый. Казан педагогия техникумында укыганда, ул композитор Солтан Габәши белән очраша. Солтан Габәши киңәше белән Мәскәү консерваториясенә укырга китә.
4 нче алып баручы: Слайд №7
— Мәскәү консерваториясенә укырга бер кыз килә. Ул бик тырышып укый. Әнисен, Казанны сагынып “Казан кичләре” җырын яза.
“Казан кичләре”җыры. Хәсән Туфан сүзләре, Сара Садыйкова көе. Слайд №8
Башкаралар укытучылар коллективы.
4 нче алып баручы: Слайд №9
Кем соң ул – Сара Садыйкова?
Бу бер исемдә төрле жанрлар тупланган.
- Мәскәү Үзәк Татар драма театрының драматик актрисасы
(экранда С.Садыйкова фотосы)
- Беренче милли операларда онытылмас образлар иҗат иткән Татар дәүләт опера һәм балет театрының опера җырчысы
(экранда С.Сәйдәшев фотосы)
1925нче елда Василий Виноградовның “Сания” исемле беренче татар операсында баш партия махсус аның тавышы өчен язылган булган.
-Мәскәүдә укыганда ул моңлы тавышы җырчы буларак таныла, аны «татарстан сандугачы», дип йөрткәннәр. Хәзер Сара Садыйкова башкаруында музыкаль язма тыңлыйбыз.
«Сандугач» җыры. М.Музафаров музыкасы, Сара Садыйкова башкаруында музыкаль язма.
Музыкаль язмага кушылып, укытучы шигырь сөйли.
Йөрәкләргә керә, күнелләргә
Сара апаның ямьле көйләре
Кайдан килгән мондый моң бәйләме?
Гел чәчәктер туган җирләре.
Сара апаның җыры яңгыраса
Йөрәк хисләрен ул уята
Уйландыра, җанны уята
Куз яшьләр китерә, елата.
Онытылмас моңнар буләк иттең
Без җырларбыз синең хакында.
Китсәң дэ син инде кайтмас булып
Зур мирасың калды халкына.
Слайд №10
Җыр “Үз илемдә” Гөлшат Зәйнәшева сүзләре, Сара Садыйкова көе.
5 нче алып баручы: Слайд №11
— Кол Галиләр, Тукай, Җәлилләр, Сәйдәш, Җиһановлар белән бергә янәшә басып торучы Сара Садыйкова — уникаль шәхес. Татар музыка сәнгатенең барлыкка килүе һәм үсеше Сара Садыйкова исеме белән тыгыз бәйләнгән.
1 нче алып баручы: Слайд №12
— Сара Садыйкова үзенең иҗат юлын спектакльләрдә уйнаудан башлый һәм заманында популяр драма артисткасы булып таныла. “Галиябану” спектаклендә Галиябану, “Зәңгәр шәл” дә Мәйсәрә, “Кандыр буенда” Фәридә һәм башка бик күп рольләрне оста башкара.
2 нче алып баручы:
-Сара Садыйкова татар халкын берсеннән-берсе матур җырлары белән куандырган данлыклы композитор . Ул үзенең иҗат гомерендә 400 гә якын җырга көй яза. Моннан тыш, 30лап спектакльгә музыка иҗат итә. Слайд №13
Җыр «Мин сине шундый сагындым», Хәсән Туфан сүзләре Сара Садыйкова музыкасы . Башкаралар укытучы һәм укучылар.
4 нче алып баручы: Слайд №14
Вальс!Вальс!Яңгырый киң залда.
Вальс!Вальс!Канат ул һәр җанга.
Вальс!Вальс!Кушылыйк без аңа.
«Вальс турында вальс» С Садыйкова музыкасы
10нчы сыйныф укучылары вальс бии.
1 нче алып баручы: Слайд №15
-Җидегән чишмәләргә йөзек салдым,
Җидегән йолдыз күреп алсын дип, Слайд №16
Укучы башкаруында «Җидегән чишмә» җыры.
2 нче алып баручы:
Слайд №17
-Сара Садыйкованы композитор буларак халык яхшы белә.Ә шигырләр язганын күп кеше белми . Җанында кайнаган хисләрен ул еш кына шигырь юлларына сала торган була. Хәзер Сара апаның шигырьләрен тыңлап узыйк.
- Укучы: Слайд №18
Әй, рәхәт лә бу Казанда,
Үз шәһәрең, үз җирең.
Кая барсаң бар да таныш,
Син беләсең һәр җирен.
Ул урамда барган чакта
Килеп очрый танышың.
Рәхәтләнеп сөйләшәбез,
Чатка ишетелә тавышың.
Театрда, трамвайда,
Урамнарда йөргәндә
Туган халкым сәлам биреп,
Хөрмәт итә күргәндә.
Рәхәт була очрасалар
Танышларың-дусларың.
Тыныч илдә шулай гөрләп
Яшик әле, дусларым! Слайд №19
Укучы рус телендә шигырь сөйли.
-Знаю, все проходит – Я уйду однажды
Жизнь не повторится, и не будет дважды,
Я же не напелась и не насмеялась,
Красотой безмерной не налюбовалась!
В травы б мне улечься, мне б в цветы зарыться,
Чтоб не надышаться – запахом упиться.
Чтоб забыть однажды обо всем на свете…
Чтоб немую песню шелестел мне ветер.
Слайд №20
1 нче алып баручы: Слайд №21
-Күңелләрдә якты хатирə булып
Җырың калды синең мəңгегə.
Җан — йөрəкнең сафлык, чисталыгын
Саклар тора җырың бүген дə.
4 нче алып баручы: Слайд №22
— Гомеренең соңгы елларын Сара Садыйкова бик күп эшли. Күп яза, күп йөри, кешеләр белән аралаша, концертларда, хезмәттәшләренең иҗат кичәләрендә һәм юбилейларында катнаша. Композиторлар берлеге эшендә актив катнаша. Бөтен дәрте үз халкы өчен, туган сәнгате өчен күбрәк яхшылык эшләү омтылышында чагылыш тапкан.
Тормыш дәвам итә. Җыр туа, җыр яши. Җырлаучы булганда- җыр мәңге үлми. Сара апаның җырлары, көйләре яши, буыннан буынга кучә. Слайд №23
Җыр “Иртәнге нур” Зиннәт Вали сүзләре, Сары Садыйкова музыкасы. Башкаралар укучылар. Слайд №24
1 нче алып баручы: Слайд №25
— Кадерле композиторыбыз С.Садыковага багышланган музыкаль кичәбез тәмам.
4 нче алып баручы:
-Игътибарыгыз өчен зур рәхмәт! Киләсе очрашуларга кадәр хушыгыз!
Файдаланылган әдәбият:
- Гөлшат Зәйнәшева “Сара Садыйкова” К., Тат.китап нәшер.,1996
2.”Апасым- гомер бишегем” ГУП ПНК “Идел –пресс” К.,2000
3.”Калфаклы сандугач” К .,Тат. кит. нәшер., 2000
- “Моң анасы”.Эльмира Шәрифуллина мәкаләсе
